W sytuacji, gdy spadek dziedziczy co najmniej dwóch spadkobierców, mamy do czynienia ze wspólnością masy spadkowej. Aby wyjść z tego stanu, musimy dokonać podziału spadku. Dział spadku prowadzi do ustania współuprawnienia spadkobierców do spadku i do przyznania (lub nie) im określonych praw majątkowych, które są częścią spadku.
Czym jest dział spadku?
Spadkiem nazywamy ogół praw i obowiązków majątkowych zmarłego (spadkodawcy), które po jego śmierci przechodzą na jego następców prawnych, czyli spadkobierców. W przypadku, gdy spadkobierców jest dwóch lub więcej, spadek jest im wspólny i zachodzi potrzeba jego podziału. Wtedy właśnie następuje dział spadku. W jego skutek spadkobiercy przestają być współwłaścicielami całego majątku po zmarłym – zostaje on rozdysponowany pomiędzy nich. Co ważne, dział spadku obejmuje jedynie aktywa wchodzące w skład spadku, czyli np. nieruchomości, pieniądze czy akcje. Nie obejmuje zaś pasywów, czyli długów zmarłego – kredytów, pożyczek lub zobowiązań. Zgodnie z art. 1037 §1 Kodeksu Cywilnego dział spadku może nastąpić bądź na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami (umowny dział spadku), bądź na mocy orzeczenia sądu na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców (sądowy dział spadku).
Umowny dział spadku a sądowy dział spadku
Umowny dział spadku jest to podział majątku zmarłego poprzez porozumienie wszystkich spadkobierców bez wchodzenia na drogę sądową. Spadkobiercy w tym przypadku sami ustalają, komu przypadną poszczególne składniki majątku zmarłego, jednakże wielkość przysługujących im udziałów musi odpowiadać zasadom dziedziczenia testamentowego lub ustawowego. Umowny dział spadku może objąć cały spadek lub być ograniczony do jego części. Dział spadku poprzez zawarcie umowy jest możliwy wyłącznie wtedy, gdy wszyscy spadkobiercy są zgodni co do tego sposobu jego dokonania. Brak zgody choćby jednego ze spadkobierców uniemożliwia jej zawarcie. Taka umowa może być zawarta w dowolnej formie. Jeśli jednak w skład spadku wchodzi nieruchomość, umowa o dział spadku musi być zawarta w formie aktu notarialnego. Gdy zaś przedmiotem działu spadku jest przedsiębiorstwo, umowa o dział spadku powinna być zawarta w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Gdy jednak spadkobiercy nie mogą dojść do porozumienia co do podziału majątku spadkowego, konieczny jest jego podział przez sąd. W tym celu jeden ze spadkobierców składa do sądu wniosek o dział spadku.
Nieruchomości rolne a dział spadku
W sytuacji, gdy w skład masy spadkowej wchodzi nieruchomość rolna, stosuje się odpowiednio przepisy o podziale gospodarstw rolnych przy zniesieniu współwłasności. Szczególne regulacje dotyczące nieruchomości rolnych mają na celu zapobieganie nadmiernemu rozdrobnieniu gruntów rolnych oraz zapewnienie, by ziemia trafiała do osób zdolnych do jej prowadzenia. Co do zasady, nabywcą nieruchomości rolnej może być jedynie rolnik indywidualny, czyli (zgodnie z art. 6 Ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego) osoba fizyczna będąca właścicielem, użytkownikiem wieczystym, samoistnym posiadaczem lub dzierżawcą nieruchomości rolnych, których łączna powierzchnia użytków rolnych nie przekracza 300 ha, posiadającą kwalifikacje rolnicze oraz co najmniej od 5 lat zamieszkałą w gminie, na obszarze której jest położona jedna z nieruchomości rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego i prowadzącą przez ten okres osobiście to gospodarstwo. Jednakże wyjątkiem od tej zasady jest nabycie nieruchomości rolnej w wyniku działu spadku. Działu spadku, w skład którego wchodzi nieruchomość rolna, można dokonać zarówno u notariusza (tylko w przypadku zgodnej woli spadkobierców), jak i przed sądem. Najczęściej cała nieruchomość rolna przypada jednemu spadkobiercy – jeżeli podział nieruchomości pomiędzy kilku spadkobierców byłby sprzeczny z zasadami prawidłowej gospodarki, to sąd przyznaje ją temu spadkobiercy, na którego zgodę wyrażą wszyscy współwłaściciele. Gdy zgody nie ma, sąd przyznaje nieruchomość temu spadkobiercy, który prowadzi gospodarstwo lub w nim pracuje; sąd może jednak zdecydować inaczej, jeśli przemawia za tym interes społeczno-gospodarczy. W przypadku, gdy kilku spadkobierców spełnia te wymagania albo żaden z nich ich nie spełnia, sąd przyznaje gospodarstwo rolne temu z nich, który będzie je prowadził najlepiej. Na wniosek spadkobierców sąd może również sprzedać gospodarstwo rolne.
Potrzebujesz podzielić spadek nabyty po zmarłym? Skontaktuj się jakie dokumenty musisz przedłożyć i jaki będzie koszt umowy.
